İsrail ve Filistinliler arasındaki mücadele dünyada en uzun süren ve patlamaya en yatkın anlaşmazlıklardan birinden kaynaklanıyor.
Anlaşmazlığın kökeni, Akdeniz sahiliyle Şeria Nehri arasındaki bölgede hak iddiasına dayanıyor.
Son 100 yıl Filistinlilere sömürgecilik, sürgün, askeri işgal ve onu izleyen kendi kaderini tayin etme hakkı mücadelesi getirdi. Kayıpları ve acılarına sebep olarak gördükleri bir ulusla bir arada yaşama yolundaki zorlu arayış da cabası.
İsrail`in Yahudileri için ise dünyanın her yanında yüzyıllar süren zulüm ardından atalarının topraklarına geri dönüş, barış ve güvenlik getirmedi. Komşularıyla pek çok kez bölgesel savaşlar yaşadılar.
1897

1917

1929-36

1947

1948

1964

1967

1973

1974

1977

1979

1982

1987

1988

1991

1993

1994

1995

1996-99

2000

2001

2002

2003

2004

2005

2006

2007
1897 – Birinci Siyonizm Kongresi
Birinci Siyonizm Kongresi İsviçre`nin Basel şehrinde toplandı. 1896`da gazeteci Theodor Herzl, “Der Judenstaat“ yani Yahudi Devleti adlı bir kitap yayınlamıştı ve kongrede bu kitaptaki fikirler tartışıldı. Herzl, Viyana`da yaşayan bir Yahudi`ydi. Yahudiler`in kendi devletini kurmasını savunuyordu. Ve özellikle Avrupa`daki Yahudi düşmanlığına karşı bu fikri geliştirmişti.
Kongrenin sonunda, Basel Programı yayınlandı. Bu belgede, Filistin`de bir Yahudi vatanının kurulması ve Dünya Siyonizm Teşkilatı`nın bu amaca ulaşmak için faaliyete geçirilmesi öngörülüyordu.
1897`den önce, çok az sayıda Siyonist göçmen zaten bölgeye gelmeye başlamıştı. 1903`e kadar, bunların sayısı 25 bine ulaştı. Çoğu da Doğu Avrupa`dan gelmişti. Bölgenin yarım milyona yakın Arap sakiniyle birlikte yaşıyorlardı. O zamanlar Filistin, Osmanlı İmparatorluğu`nun parçasıydı. 1904 ila 1914 arasında 40 bin kişilik bir ikinci göçmen dalgası geldi. Yukarı
1917 – Dengeler değişirken
Birinci Dünya Savaşı sırasında da Filistin ve çevresi Osmanlı idaresindeydi. İngiltere`nin desteklediği Arap güçleri Osmanlı hakimiyetine son verene kadar da bu durum sürdü.
İngiltere savaşın sonunda, 1918`de bölgeyi işgal etti.
25 Nisan 1920`de alınan Milletler Cemiyeti kararıyla, İngiltere`ye, bölgenin manda idaresi için yetki verildi.
Bu değişim döneminde üç söz verildi.
1916`da Mısır`daki İngiliz idarecisi Sir Henry McMahon, Osmanlı`nın Arap illerinde Araplara bağımsızlık sözü vermişti.
Bununla beraber galip devletler Fransa ve İngiltere arasında gizlice imzalanan Sykes-Picot Antlaşması, bölgeyi bu ülkeler arasında ikiye bölüyor, Filistin`de ise uluslararası idare kurulması öngörülüyordu.
1917`de, İngiltere Dışişleri Bakanı Arthur Balfour, Filistin`de Yahudi halkları için bir vatan kurulması sözü verdi. Bu vaat, Siyonistlerin önderlerinden Lord Rothschild`e gönderilen mektupta yer alıyordu. Bu mektup Balfour Deklarasyonu olarak anılıyor.

Yukarı
1929-1936 Arapların tepkisi
İngiltere mandası altındaki Filistin`e Siyonist proje kapsamında yüzbinlerce Yahudi göç etti. Bu da Arap topluluklarda öfkeye, isyana yol açtı.
1922`de İngiltere`nin düzenlediği bir nüfus sayımı, Yahudilerin sayısının, Filistin`deki 750 binlik nüfusun yüzde 11`ine ulaştığını gösteriyordu. Bundan sonraki 15 yılda 300 bin Yahudi daha gelecekti.
Siyonistlerle Araplar arasındaki düşmanlık, Ağustos 1929`da kanlı çatışmalara dönüştü. 133 Yahudi, Filistinliler tarafından öldürüldü. İngiltere polisi de 110 Filistinliyi öldürdü.
Arapların tepkileri, 1936`da, geniş çaplı uygulanan genel grevle birlikte sivil itaatsizliğe dönüştü. Zaten o tarihe kadar, militan Siyonist örgüt Irgun Zvai Leumi, Filistin ile şimdiki Ürdün`ü “kurtarmak“ amacıyla, Filistinli ve İngilizlere ait hedeflere saldırılar düzenlemekteydi.
Temmuz 1937`de İngiltere`de, Hindistan`dan sorumlu eski devlet bakanı Lord Peel`in başkanlığındaki bir Kraliyet Komisyonu, bu bölgeyi Yahudi ve Arap devletleri arasında ikiye bölmeyi önerdi. Yahudi devleti, İngiliz mandasındaki Filistin`in üçte birini kaplayacaktı ve Celile Denizi ile sahildeki düzlükleri içine alacaktı.
Filistinli ve Arap temsilciler teklifi reddetti. Göçün durmasını ve azınlık haklarına saygılı bir üniter devlet kurulmasını istediler. Şiddet içeren muhalefet 1938`e kadar sürdü. Ta ki, İngiltere`den gönderilen takviye birlikler tarafından bastırılıncaya dek.

Yukarı
1947 – Birleşmiş Milletler devrede
Filistin`i 1920`den beri idare eden İngiltere, Siyonist-Arap sorununu çözme sorumluluğunu 1947`de Birleşmiş Milletler`e devretti.
Bölge şiddet olaylarıyla sarsılıyordu. Yahudiler artık nüfusun üçte birini oluşturuyordu. Ama toprakların yüzde 6`sı onların elindeydi. Avrupa`daki Nazi zulmünden kaçan yüz binlerce Yahudi`nin buraya ulaşması çözüm arayışını daha da acil hale getirdi. İkinci Dünya Savaşı`nda 6 milyon Yahudi öldürülmüştü.
BM`nin kurduğu özel komite, bölgeyi Filistin ve Arap devletleri arasında bölmeyi önerdi. Arap Yüksek Komitesi diye anılan Filistinli temsilciler, teklifi reddederken, Yahudi temsilciler kabul etti.
Paylaşım planı, Filistin`in yüzde 56,47`sini Yahudi devletine, yüzde 43,53`ünü de Arap devletine bırakıyordu. Kudüs ise uluslararası bir idare altında olacaktı. 29 Kasım 1947`de BM Genel Kurulu`nda 33 ülkenin oyuyla plan onaylandı. 13 ülke karşı oy vermiş, 10 ülke de çekimser kalmıştı. Filistinlilerin reddettiği plan hiç uygulanmadı.
İngiltere, 15 Mayıs 1948`de, Filistin`deki manda idaresine son verme niyetini ilan etti ancak bu tarih öncesinde çarpışmalar başladı.
İngiltere halkı, askerlerinin ölümü nedeniyle Filistin`de İngiliz varlığına karşı çıkmaya başladı. Ayrıca İngilizler, ABD`nin daha fazla Yahudi mültecinin buraya kabul edilmesi için uyguladığı baskıya öfkeliydi. Bu da Siyonizme Amerikan desteğinin artışının işaretiydi.
Hem Arap hem de Yahudi taraflar, yaklaşan savaş için güçlerini seferber ediyordu. Yahudi milis güçlerinin Arap köylerinde `temizlik` operasyonları 1948 yılında Aralık ayında başladı.

Yukarı
1948 – İsrail`in kuruluşu
İsrail Devleti, 2 bin yıldır kurulan ilk Yahudi devletiydi. Tel Aviv`de 14 Mayıs 1948`de saat 16:00`da ilan edildi. Karar, son İngiltere birliklerinin bölgeyi terk ettiği ertesi gün yürürlüğe girdi. Filistinliler, 15 Mayıs`ı `El Nakba` diye anarlar, yani `Felaket` günü.
1948`e girilirken Arap ve Yahudi birlikleri birbirlerinin elindeki topraklara saldırıyordu. Yahudi güçleri, İrgun ve Lehi militanlarının desteğinde, daha fazla ilerleme kaydetti; Yahudi devletine ayrılmış toprakların yanı sıra, Filistinlilere ayrılmış bölgeleri de ele geçirmeye başladı.
Irgun ve Lehi örgütlerinin militanları, 9 Nisan`da Kudüs yakınlarındaki Deir Yasin köyünde çok sayıda Filistinli`yi katletti. Katliam haberi, Filistinliler arasında hızla yayılıp dehşet yarattı ve yüz binlercesi Lübnan, Mısır ve şimdi Batı Şeria denen bölgeye kaçtı.
Yahudi orduları, Necef Çölü`nde, Celile`de, Batı Kudüs`te ve sahildeki düzlüklerin birçok bölümünde galip geliyordu.
İsrail devleti ilan edildikten bir gün sonra, Ürdün, Mısır, Lübnan, Irak ve Suriye orduları, hemen İsrail`de işgale başladı ama püskürtüldüler. İsrail ordusu küçük bölgelerde süren direnişi de bastırdı. Ortaya çıkan ateşkes hatları, İngiltere mandasındaki Filistin`in çoğunluğunu İsrail`e bırakıyordu.
Mısır, Gazze Şeridi`ni elinde tuttu. Ürdün de Kudüs çevresindeki toprakları ve şimdi Batı Şeria denen bölgeyi ilhak etti. Bunlar, İngiltere manda topraklarının yüzde 25`ini oluşturuyordu. Bu durum 1967 savaşına dek sürdü.

Yukarı
1964 – FKÖ`nün kuruluşu
1948`den beri, İsrail`in ortaya çıkışına verilecek karşılığa önderlik etmek için Arap devletleri arasında rekabet vardı. Bu yüzden Filistinliler olaylara seyirci kalıyordu.
1964`te Kudüs`te kurulan Filistin Kurtuluş Örgütü(FKÖ) hemen ardından Arap devletleri tarafından tanındı. Bu devletler FKÖ`nün esasen kendi kontrollerinde kalmasını istiyordu.
Ama Filistinliler gerçekten bağımsız bir örgüt istiyordu ve 1969`da örgütün başkanlığını ele geçiren Yaser Arafat`ın amacı da buydu. Kendisine bağlı, beş yıl önce gizli olarak kurulmuş El Fetih örgütü, İsrail`e karşı operasyonlarıyla ün kazanıyordu.
El Fetih savaşçıları, 1968`de Ürdün`de İsrail birliklerine ağır kayıplar verdirdi.

Yukarı
1967 Savaşı
İsrail ve Arap komşuları arasında artan gerginlik, 5 Haziran 1967`de başlayan 6 Gün Savaşları`na yol açtı. Orta Doğu anlaşmazlığının çehresi bu altı günde değişti.
İsrail, Mısır`dan Gazze ve Sina Yarımadası`nı, Suriye`den de Golan Tepeleri`ni aldı. Ürdün güçlerini de Batı Şeria ile Doğu Kudüs`ten çıkardı.
Mısır`ın güçlü hava kuvvetleri, savaşın ilk günü saf dışı bırakıldı. İsrail uçakları, daha başlangıçta Mısır hava kuvvetlerini havalanamadan yerle bir etti.
Toprak kazanımları İsrail`in kontrolündeki alanı iki katına çıkardı. Zafer, İsrail ve yandaşları için yeni bir güven ve iyimserlik havası yaratıyordu.
BM Güvenlik Konseyi, 242 sayılı kararı aldı. Kararda, savaşla toprak kazanımı reddediliyor, son çarpışmalarda ele geçirdiği yerlerden İsrail`in çekilmesi isteniyordu.
BM`ye göre, bu savaşta 500 bin Filistinli daha mülteci haline geldi; Mısır, Lübnan, Ürdün ve Suriye`ye göç etti.

Yukarı
1973 Yom Kippur Savaşı
Yom Kippur, yani `Kefaret Günü`, Yahudilerin en önemli dini bayramı. 1967`deki savaşta kaybettikleri toprakları diplomatik yollardan geri alamayan Mısır ve Suriye, 1973`teki Yom Kippur bayramı sırasında İsrail`e karşı taarruza girişti. Bu çarpışmalar, Ramazan Savaşı diye de anılır.
Başlangıçta Mısır ve Suriye, Sina ve Golan Tepeleri`nde ilerleme kaydettiler. Üç hafta süren çarpışmalar sonunda bu durum değişti. İsrail neticede bazı yerlerde 1967`deki ateşkes hattının da ötesine geçti.
İsrail güçleri Golan Tepeleri`ni aşarak Suriye içinde ilerlemeye başladı. Gerçi sonradan bu toprakları bıraktılar. Mısır`da da, İsrail güçleri toprak kazandılar, Süveyş Kanalı`nın batı yakasına geçtiler.
ABD, Sovyetler Birliği ve BM, diplomatik müdahalelerle ateşkes anlaşmasına varılmasını sağladı.
Mısır ve Suriye, toplam 8 bin 500 asker kaybetti. İsrail`in can kaybı ise 6 bindi.
Savaş sonunda İsrail, askeri, diplomatik ve ekonomik destek açılarından ABD`ye daha da bağımlı hale geldi. Savaşın hemen ardından Suudi Arabistan, İsrail`i destekleyen ülkelere petrol ambargosu başlattı. Petrol fiyatları bütün dünyada hızla yükselirken küresel nitelikte bir ekonomik kriz baş gösterdi ve ambargo Mart 1974`e kadar sürdü.
Ekim 1973`te, BM Güvenlik Konseyi, 338 sayılı kararı aldı. Bunda, taraflardan, bir an önce çarpışmaları durdurmaları ve müzakerelere başlamaları isteniyordu.

Yukarı
1974 Arafat`ın BM`ye ilk gidişi
Arafat liderliğindeki FKÖ ile Ebu Nidal gibi, FKÖ dışındaki Filistinli örgütler, İsrail ve diğer hedeflere karşı 1970`lerde bir dizi eylem düzenledi.
Kara Eylül diye de bilinen Ebu Nidal`in örgütü, 1972 Münih Olimpiyatları`ndaki eylemde 11 İsrailli sporcuyu öldürdü.
Filistin`in tamamını `kurtarmak` için silaha başvuran FKÖ`nün lideri Arafat, bir yandan da BM`de barışçı çözümü savunduğunu anlatan ilk konuşmasını yaptı. Siyonist projeyi kınadı, ama ekledi: `Bugün bir elimde zeytin dalı, bir elimde kurtuluş savaşı veren birinin silahı var. Zeytin dalını düşürmeyin.`
Bu konuşma, Filistinlilerin uluslararası tanınma çabalarına büyük katkı sağladı. Bir yıl sonra ABD Dışişleri Bakanlığı`ndan Harold Saunders, Arap-İsrail barışı müzakere edilirken Filistin halkının meşru çıkarlarının da hesaba katılması gerektiğini söylüyordu.

Yukarı
1977 – İsrail`de sağın yükselişi
İsrail`in 1948`de kuruluşunda İrgun ve Lehi gibi aşırı grupların katkısı büyüktü. Ama bu örgütlerin mirasçısı Herut(sonradan Likud adını alıyor) Partisi, 1977`ye kadar hiçbir seçim kazanamadı.
İsrail siyaseti bu tarihe kadar sol kanattaki İşçi Partisi`nin hakimiyetindeydi. Likud ideolojisi, İsrail idaresinin İngiliz mandasına dahil olan bütün topraklara, yani Ürdün de dahil Kutsal Kitap`ta anlatılan `Büyük İsrail`e` yayılmasını savunuyordu.
Eski İrgun lideri Menahem Begin başkanlığındaki yeni hükümet, Batı Şeria ile Gazze Şeridi`nde yerleşim açmayı hızlandırdı. Amaç 1967`de kazanılan toprakları ileride geri vermemek için gerekçeler sağlamaktı.
Tarım Bakanı Ariel Şaron bu faaliyetleri körükledi; Şaron 1981`e kadar yerleşimlerle ilgili bakanlar komisyonunun başındaydı.

Yukarı
1979 – İsrail ve Mısır barışı
Mısır Cumhurbaşkanı Enver Sedat 19 Kasım 1977`de İsrail`e uçup Knesset`te, yani parlamentoda konuşma yapınca dünya şaşkına döndü.
İsrail`i tanıyan ilk Arap lider Sedat oldu. Yom Kippur Savaşı`nı daha dört yıl önce başlatan da kendisiydi. O savaş nihaî sonucu getirmemişti.
Mısır ve İsrail, 1978`de Camp David anlaşmalarını imzaladı. Metinde Orta Doğu`da barışın çerçevesi çiziliyordu ve buna Filistinlilere sınırlı özerklik verilmesi de dahildi. İkili barış anlaşmasını da Sedat ile Begin Mart 1979`da imzaladılar.
Sina yarımadası Mısır`a geri verildi.
İsrail`le kendi başına pazarlığa giriştiği için Mısır, Arap devletleri tarafından boykota uğradı.
Enver Sedat 1981`de kendi ordusundaki İslamcı unsurlar tarafından öldürüldü.

Yukarı
1982 – İsrail Lübnan`ı işgal ediyor
İsrail, Lübnan sınırına yakın yerleşim birimlerini saldırılardan korumak amacıyla bu ülkenin güneyine asker soktu. Ama Savunma Bakanı Ariel Şaron orduyu başkent Beyrut`a kadar götürdü; FKÖ`yü bu ülkeden çıkardı.
Sina`daki son İsrail birliklerinin geri çekilmesinin üzerinden daha iki ay bile geçmemişti. Lübnan işgali, Ebu Nidal örgütünün İsrail`in Londra büyükelçisine suikast girişimi üzerine başlatmıştı.
İsrail birlikleri Beyrut`a ağustos ayında vardı. Yapılan ateşkes anlaşması uyarınca FKÖ milisleri çekilince, Filistin mülteci kampları savunmasız kalmıştı.
İsrail güçleri 14 Eylül`de Beyrut etrafında birikirken, Hıristiyan Falanj milislerin lideri Beşir Cemayel, başkentteki karargahında bir bombanın patlamasıyla öldü. Ertesi gün İsrail ordusu Batı Beyrut`u işgal etti.
16 Eylül`den 18 Eylül`e kadar, İsrail`le ittifak yapan Falanjistler, Sabra ve Şatilla kamplarında yüzlerce Filistinliyi öldürdü. Neredeyse bir asrı bulan Ortadoğu mücadelesindeki en katlı katliamlardan biriydi bu. Şaron, savunma bakanlığından başka bir göreve geçmek zorunda kaldı. Çünkü 1983`te İsrail`de yapılan bir soruşturma, onun katliamı önlemek için harekete geçmediğine hüküm vermişti. Sabra ve Şatilla katliamları Ariel Şaron hakkındaki “savaş suçlusu“ iddialarının kaynağı.
Bazı görgü tanıkları, İsrail askerlerinin, Hıristiyan milislerin kamplarda neler yapacağından haberdar olduğunu, hatta olanları izlediğini anlatıyor.
İntifada 1987-93
İsrail işgaline karşı intifada, yani kitlesel ayaklanma Gazze Şeridi`nde başladı; kısa sürede Batı Şeria`ya yayıldı.
Protestolar, sivil itaatsizlik şekline büründü. Genel grevler düzenlendi, İsrail ürünleri boykot edildi, duvarlara yazılar yazıldı ve yollarda barikatlar kuruldu. Ama uluslararası ilgi toplayan protesto şekli, ağır silahlarla donanmış İsrail askerlerine taş atan Filistinlilerdi.
İsrail ordusu karşılık verdi; çok sayıda Filistinli sivil yaşamını yitirdi. 1993`e kadar süren protestolarda toplam can kaybı bini aştı.

Yukarı
1988 – FKÖ barışa kapıyı açıyor
İsrail büyük askeri gücüne rağmen 1987`de başlayan intifadayı durduramıyordu. Eylemleri İsrail işgali altında yaşayan Filistinlilerin tamamı destekliyordu.
1982`de Lübnan`dan sürüldükten sonra Tunus`a yerleşen FKÖ için de bu ayaklanma tehlike işaretiydi. Filistin `devrimi` hedefine dönük mücadelede dikkatler, FKÖ ve diaspora yerine işgal topraklarına dönmüştü. FKÖ başrolü kaybedebileceğini düşünmeye başladı.
Sürgündeki hükümet işlevi gören Filistin Ulusal Konseyi, Kasım 1988`de Cezayir`de toplandı ve 1947`deki Birleşmiş Milletler kararında yer alan “iki devlet“ çözümünü kabul etti. Oylamada kabul edilen kararda ayrıca terörizm kınanıyor; BM Güvenlik Konseyi`nin 242 sayılı kararına dayalı müzakere isteği dile getiriliyordu. 242 sayılı karar, ayrıca 1967`de, İsrail`in ele geçirdiği topraklardan çekilmesini öngörüyor.
ABD, FKÖ ile diyaloğa girişti. Ama İsrail hala FKÖ`yü terör örgütü olarak görüyor, muhatap almak istemiyordu. Bunun yerine İsrail Başbakanı Yitzak Şamir, kendi kaderini tayin hakkına ilişkin bir anlaşmaya varılmadan önce işgal topraklarında seçim yapılmasını önerdi.

Yukarı
1991 – Madrid Zirvesi
1991`de çıkan Körfez Savaşı FKÖ için felaket niteliğindeydi. Yaser Arafat, Irak`a destek verdiği için Körfez bölgesindeki zengin hamilerini kaybetmişti.
Irak`ın Kuveyt`i işgaline son verilmesi ardından ABD yönetimi Ortadoğu`da barış arayışına ağırlık verdi. Bu girişimler mâli olarak zayıflamış ve siyaseten tecrit edilmiş Arafat için, İsrail`deki muhafazakar Başbakan Yitzak Şamir`e oranla daha değerliydi.
ABD Dışişleri Bakanı James Baker`ın defalarca yaptığı ziyaretler, Madrid`de bir uluslararası zirve toplanmasına zemin hazırladı. Suriye katılmayı kabul etti; umudu, Golan Tepeleri`ni geri alacak müzakerelere girmekti. Ürdün de daveti kabul etti.
Ancak Şamir, terörist olarak gördüğü FKÖ ile doğrudan muhatap olmak istemiyordu ve bu yüzden önde gelen Filistinli simalardan oluşan bir Filistin-Ürdün heyeti oluşturuldu. Bu Filistinliler FKÖ üyesi değildi. Zirve öncesindeki günlerde ABD, İsrail`le ender görülen bir cepheleşme içindeydi. İşgal edilmiş topraklarda Yahudilere yerleşim birimlerinin inşa edilmesi yüzünden İsrail`in alacağı 10 milyar dolarlık kredi garantisini askıya almıştı.
30 Ekim`de başlayan tarihi zirveyi dünya izledi. Eski düşmanlara, yaklaşımlarını açıklamaları için 45`er dakikalık konuşma fırsatı verildi. Filistinliler, İsrail`le paylaşılan bir gelecek umudunu dile getirdi. Şamir Yahudi devletinin meşruiyetini anlattı. Suriye Dışişleri Bakanı Faruk el Şara ise Şamir`in “terörist“ geçmişini anlattı.
ABD zirveden sonra İsrail`in, Suriye ve Filistin-Ürdün heyetleriyle ayrı ayrı ikili görüşmelerde bulunması için hazırlık yaptı.

Yukarı
1993 – Oslo Barış Süreci
Haziran 1992`de İsrail`de sol kanadın, yani İşçi Partisi`nin iktidara gelmesi çok kuvvetli bir barış sürecini başlattı.
Sertlik yanlısı olarak gösterilen Başbakan Yitzak Rabin ile `güvercin` olarak gösterilen Şimon Peres ve Yosi Beilin, Filistinlilerle barışı konuşacak çok uygun bir ekibi oluşturuyordu. Körfez Savaşı`ndan sonra konumu zayıflayan FKÖ bu barış pazarlığından sonuç almayı umuyordu.
Washington`daki ikili görüşmeler tıkanınca İsrail, FKÖ`nün katılımına yönelik itirazını kaldırdı. Daha da önemlisi Dışişleri Bakanı Peres ve yardımcısı Beilin, Norveç`in girişimi olan gizli bir müzakere zemini kurma imkanını inceliyordu.
Washington`daki ikili görüşmelerden sonuç alınamayacağı anlaşılınca gizli Oslo kulvarı 20 Ocak 1993`te açıldı. Norveç`in Sarpsborg kasabasında görülmemiş ilerleme kaydedildi. Filistinliler işgal topraklarından aşamalı çekilmeye başlaması karşılığında İsrail devletini tanımayı kabul ediyordu.
Görüşmeler İlkeler Deklarasyonu`nu getirdi. Bu belge Washington`da imzalanırken, Arafat ile Rabin arasındaki tarihi tokalaşmayı 400 milyon insan canlı izledi.

Yukarı
1994 – Filistin Yönetimi`nin kurulması
İsrail ve Filistin Kurtuluş Örgütü, İlkeler Deklarasyonu`nun başlangıçta nasıl uygulanacağı konusundaki anlaşmayı Kahire`de 4 Mayıs 1994`te imzaladı.
İsrail, Gazze Şeridi`nin çoğunu terk ediyordu. Sadece Yahudi yerleşimleri ve etraflarındaki arazilerde İsrail varlığı sürecekti. Batı Şeria`da ise Eriha kentini Filistinliler`e bırakıyorlardı. Bu pazarlıklar güçlükle yürütüldü ve Batı Şeria`nın El Halil kentinde düzenlenen bir katliam neredeyse görüşmelerin kesilmesine yol açıyordu. Tarihi İbrahim Camii`nde sabah namazı kılan Filistinliler`in üzerine makineli tüfekle ateş açan Yahudi yerleşimci Baru Goldstein, 29 kişiyi öldürdükten sonra öldürülmüştü.
Anlaşmanın içinde de aşılması gereken zorluklar vardı. Metinde beş yıllık geçiş dönemi içinde İsrail ordusunun geri çekilme aşamaları yer alıyordu. Ama bu aşamalar çok zorlu pazarlıkların sonuç vermesine bağlıydı. Bunlar Filistin devletinin kuruluşu, Kudüs`ün statüsü, işgal edilmiş topraklardaki Yahudi yerleşimlerinin durumu ve 1948 ile 67 arasında göçe zorlanan 3,5 milyon Filistinli mültecinin ne olacağı gibi konulardı.
Barış sürecini eleştirenler 1 Temmuz`da susmuştu. Çünkü Yaser Arafat, Filistin topraklarına bu tarihte geri döndü, coşkulu kalabalık tarafından muzaffer bir eda ile karşılandı. Filistin Kurtuluş Ordusu, İsrail birliklerinin boşalttığı yerlere konuşlandırıldı. Filistin Ulusal İdaresi, yani özerk yönetimin başkanı olarak Yaser Arafat vardı artık. 1996`daki seçim de bunu tescil etti.

Yukarı
1995 – İkinci Oslo ve Rabin suikastı
Filistin yönetimi, Gazze Şeridi`ndeki ilk yılında zorluklarla boğuştu. Filistinli militanların bombalı eylemlerinde onlarca İsrailli öldü. İsrail özerk yönetimin topraklarına giriş çıkışları engelliyor; militanlara suikastlar düzenliyordu. Yeni yerleşim inşaatları da durmadı. Filistin Özerk Yönetimi kendi toplumunun öfkesini kitlesel gözaltılarla bastırmaya çalıştı. İsrail içinde ise barış sürecine tepkiler sağ kanattan ve dini gruplardan geliyordu.
Bu ortam içinde barış görüşmeleri yoğun çaba ile yürütülse de başlangıçta belirlenen takvime yetişilemiyordu. 24 Eylül`de 2. Oslo diye anılan anlaşma Mısır`ın Taba şehrinde ve Washington`da ayrı törenlerle imzalandı.
Bu anlaşma Batı Şeria`yı üçe bölüyordu.
1 – A Bölgesi: Batı Şeria`nın yüzde 7`sini oluşturan bu bölge, Doğu Kudüs ve El Halil haricindeki belli başlı yerleşim merkezlerini tam olarak Filistin idaresine bırakıyor.
2 – B Bölgesi: İsrail ve Filistinlilerin ortak kontrolüne bırakılan bu bölge Batı Şeria`nın yüzde 21`ini oluşturuyor.
3 – C Bölgesi: İsrail bu bölgeyi kontrol altında tutacak, ama aynı zamanda Filistinli tutukluları serbest bırakacaktı.
2. Oslo Anlaşması, Filistinlileri pek heyecanlandırmadı. İsrailli dinciler ise “Yahudi toprağının“ teslim edilmesine öfkeliydi. Öfke ve tahrik içeren bir kampanyaya hedef olan Başbakan Yitzak Rabin, bir aşırı dinci Yahudi tarafından 4 Kasım`da öldürüldü. Suikast bütün dünyaya şok dalgaları yaydı. `Güvercin` diye nitelendirilen ve bir türlü tamamlanamayan barış sürecinin mimarı Şimon Peres başbakan oldu.

Yukarı
1996-1999 Kilitlenme
1996 yılına girildiğinde anlaşmazlık yine kan dökülmesine yol açıyordu . Hamas örgütü İsrail içinde bir dizi intihar eylemleri düzenledi. İsrail, Lübnan`ı üç hafta süreyle bombaladı.
Peres 29 Mayıs`taki seçimlerde, sağcı Binyamin Netanyahu`ya kıl payı yenildi. Netanyahu, Oslo anlaşmalarına karşı çıkıyor, “güvenlik içinde barış“ tezini işliyordu.
Netanyahu işgal topraklarında yerleşim inşasının dondurulması kararını kaldırarak Arapları öfkelendirdi. El Aksa Camii`nin altına, arkeolojik amaçlarla bir tünel kazılması için izin verince de, tepkiler daha da şiddetlendi.
İsrail mevcut barış sürecini eleştirmesine rağmen ABD`nin artan baskısı sayesinde Ocak 1997`de El Halil şehrinin yüzde 97`sini Filistinlilere devretti. ABD`de 23 Ekim 1998`de imzaladığı Wye River Beyannamesi ise, Batı Şeria`dan çekilmenin sürmesini öngörüyordu.
Fakat Wye River`ın uygulanmasına ilişkin itirazlar, Ocak 1999`da İsrail`de iktidardaki sağ koalisyonun çökmesine yol açtı. 18 Mayıs`taki seçimlerin galibi İşçi Partili Ehud Barak`tı. İsraillilerle Araplar arasındaki 100 yıllık kavgayı sona erdirmeyi vaat ediyordu yeni başbakan.
Oslo anlaşmalarında öngörülen beş yıllık geçiş süresi, 4 Mayıs 1999`da sona erdi. Ama Yaser Arafat tek yanlı Filistin devleti ilanından vazgeçirildi. Amaç İsrail`deki yeni yönetimle pazarlığa yeniden başlanmasıydı.

Yukarı
2000 – İkinci intifada
Ehud Barak hükümetinin barışa ulaşacağına dair başlangıçta duyulan iyimserliğin temeli olmadığı zamanla anlaşıldı. Yeni bir Wye River sözleşmesi Eylül 1999`da imzalandı. Ama işgal topraklarından çekilme işleminin devam etmesi mümkün olmadı. Çünkü Kudüs`ün durumu, mülteciler, yerleşimler ve sınırlar gibi nihaî statü pazarlıkları sonuçsuz kalmıştı. Beş yıllık barış süreci sonunda pek bir şey elde edilememesi, Filistin halkında büyük bir bıkkınlık doğurdu.
Barak, Suriye ile barışa odaklandı. Bu alanda da başarı yoktu. Barak yine de İsrail`in 21 yıllık Lübnan macerasına son verdi.
Mayıs 2000`de İsrail`in Lübnan`dan çekilmesi, dikkatleri Yaser Arafat`a yöneltti. ABD Başkanı Bill Clinton ile Ehud Barak kademeli barış görüşmeleri yerine, bütün konularda hep birden sonuç almayı amaçlayan nihai pazarlığa girmeye zorlandı. Bu görüşmeler için ABD başkanının yazlığı Camp David seçildi. İki hafta süren görüşmelerde Kudüs`ün statüsü ve Filistinli mültecilerin geri dönüş hakları konusunda bir uzlaşmaya varılamadı.
Bunun getirdiği belirsizlik içinde, 28 Eylül`de muhalefetteki Likud Partisi`nin Netanyahu`dan sonraki lideri, yılların sağcı politikacısı Ariel Şaron, Mescid-i Aksa`nın bulunduğu kompleksi ziyaret etti. Bunun çok tahrik edici bir hareket olduğu söylendi. Filistinliler bu ziyareti protesto için gösterilere başladı. Ve gösteriler şimdi El Aksa intifadası diye anılan ayaklanmaya dönüştü.

Yukarı
2001 – Şaron`un dönüşü
2000 yılının sonuna gelinirken Başbakan Ehud Barak, giderek kanlı ve öfkeli bir hale gelen şiddet döngüsünün içinde buldu kendini. İsrail`in Batı Şeria ve Gazze Şeridi`ndeki işgaline karşı intifada tırmanıyordu.
Çevresindeki koalisyon çökerken, Barak 10 Aralık`ta istifa etti. Halktan krizle mücadele konusunda yeni bir yetki istediğini söylüyordu. Ama 6 Şubat`taki seçimleri Ariel Şaron kazandı. İsrailli seçmen 90`lı yıllar boyunca süren “barış için toprak“ formüllerine arkasını dönmüştü. İsrail`in `Filistinli sorunu`na daha katı bir yaklaşımı savunuyorlardı artık.
Şaron, Filistinli militanlara karşı suikastlar, hava saldırıları ve Filistin idaresindeki topraklara düzenlenen baskınların ağır bastığı politikasını daha da şiddetlendirirken, can kaybı yükseliyordu. Filistinli militanlar ise İsrail şehirlerinde intihar eylemleri gerçekleştirdi.
ABD şiddet olaylarını durdurmak için uluslararası çabalara önderlik etti. Ayaklanmaya ilişkin uluslararası soruşturmayı, Amerikalı eski Senatör George Mitchell başkanlığındaki heyet yürüttü. CIA`nın eski Direktörü George Tenet ise ateşkesin nasıl uygulanabileceğine dair yaptığı görüşmeler sonunda bir öneri hazırladı. Ama bu girişimler döngüyü kıramadı.

Yukarı
2002 – Batı Şeria yeniden işgal altında
Birkaç dalga halinde gelen intihar saldırıları ardından, İsrail önce mart sonra da haziran aylarında Batı Şeria`nın neredeyse tamamını işgal etti. 2002 yılının büyük bir bölümünde Filistin kentleri sık sık baskına uğradı, birbirleriyle bağlantısı kesildi, kuşatıldı ya da uzun süreler sokağa çıkma yasağı altında kaldı.
Nisan ayında İsrail güçleri Batı Şeria`nın kuzeyindeki Cenin mülteci kampına girip bölgeyi ele geçirdi. Filistinliler, burada bir katliam yapıldığını iddia ettiler. Kendisi de ağır kayıp veren İsrail ordusu ise örgütlü bir direniş ile karşılaştığını belirterek burada sadece 52 Filistinlinin öldüğü konusunda ısrar etti.
Birleşmiş Milletler`in bu konuda hazırladığı bir rapor, `sivilleri tehlikeyle karşı karşıya bırakan şiddet olayları` dolayısıyla her iki tarafı da suçladı ama ortada bir katliam olmadığı sonucuna ulaştı. Uluslararası Af Örgütü ise İsrail ordusunun Batı Şeria`da Cenin ve Nablus`a düzenlediği operasyonlarda savaş suçu işlediği hükmüne vardı.
Dikkatlerin odaklandığı bir diğer merkez de Beytüllahim oldu. Beytüllahim`deki Mîlad Kilisesi`nde 5 hafta boyunca devam eden kuşatma, mayıs ayında, kiliseye sığınmış olan çok sayıda Filistinli arasındaki 13 militanın sürgüne gönderilmesiyle sona erdi.
İsrailli yetkililer 2002 yılı boyunca Gazze Şeridi ve Batı Şeria`da düzenlenen operasyonların amacının Filistinlilerin terör altyapısını yıkmak olduğunu kaydediyordu.
Ancak hızı kesilmiş de olsa intihar saldırıları yıl boyu devam etti.
Üst üste iki yıldır barış süreci durma noktasına gelmişti. Birleşmiş Milletler, Amerika Birleşik Devletleri, Rusya ve Avrupa Birliği`nden oluşan, `Dörtlü` Orta Doğu`da çözüme yönelik bir `yol haritası` ile süreci yeniden canlandırmaya çalıştı.

Yukarı
2003 – Bush`un Ortadoğu politikası
Yol haritasının yayımlanması, içeriği üzerinde 2002 yılı boyunca devam eden pazarlıklar dolayısıyla gecikti. Belge ancak 2003 yılı nisanında Amerika öncülüğünde Irak`a düzenlenen operasyon sonrasında yayımlandı. Belgenin yayımlanmasına kadar da tüm diplomatik girişimler askıda kaldı.
2003 Haziran`ında Amerika Birleşik Devletleri Başkanı George W. Bush, Ortadoğu konusundaki siyasetini uzun süredir beklenen bir konuşmayla açıkladı.
Bush konuşmasında Filistinlilere `teröre taviz vermeyen` bir lider belirlemeleri çağrısında bulundu.
Filistinli militan grupların yoğun müzakereler ardından haziran ayında ilan ettiği ateşkes ise ancak 7 hafta süreyle geçerli oldu.

Yukarı
2004 – Arafat`ın ölümü
İsrail`in hava saldırıları ve Filistinli militanların
intihar saldırılarının yaşandığı bir yıl oldu. İsrail`in mart ve nisan
aylarında Hamas`ın ruhani lideri Şeyh Ahmet Yasin`le örgütün önde gelen
isimlerinden Abdülazizi el Rantisi`yi öldürmesi Filistinliler arasında büyük
tepkiye neden oldu.
İsrail Başbakanı Ariel Şaron, Gazze`den yerleşimcileri ve
askerleri çekme planını açıkladı.
Aynı yıl içinde İsrail Yüksek Mahkemesi, duvarın güzergahının
değiştirilmesi gerektiğine hükmetti.
Temmuz ayında da Lahey Adalet Divanı duvarı yaşadışı ilan
etti. Ancak İsrail bu kararlara rağmen duvar inşaasını sürdürdü.
Ekim ayının sonlarında rahatsızlanan Filistin lideri Yaser
Arafat, 11 Kasım`da tedavi için götürüldüğü Fransa`da hayatını kaybetti.
Mahmud Abbas, Filistin Kurtuluş Örgütü liderliğine
getirildi.

Yukarı
2005 – Gazze`den çekilme
Ocak ayında Filistin`de yapılan seçimler sonunda Mahmud
Abbas özerk yönetimin başkanlığına getirildi.
Ariel Şaron ise, Gazze`den çekilme planı için hükümetinden
onay aldı ve plan ağustos ayı sonunda yaşama geçirildi. Gazze`de bulunan
yerleşimciler zorla bölgeden uzaklaştırıldı.

Yukarı
2006 – Hamas`ın zaferi
Ocak ayı başında beyin kanaması geçirerek komaya giren Ariel
Şaron`un yerine gelen Ehud Olmert, Kadima adlı yeni bir parti kurdu.
Kadima, seçimler sonunda merkez sol İşçi Partisi ve aşırı
Ortadoks Şas Partisi`yle koalisyon oluşturdu.
İlk başta güçlü bir kamuoyu desteğine sahip olan Olmert,
Hizbullah`ın iki askeri kaçırması ardından temmuz ayında Lübnan`a savaş açtı ve
Beyrut`un da aralarında bulunduğu bazı kentleri bombaladı.
Sonunda ilan edilen ateşkesin ardından Olmert, askerleri
kurtarmayı başaramadığı ve savaşı yönetme biçimi nedeniyle ağır şekilde
eleştirildi.
Filistin`de ise, ocak ayında düzenlenen seçimlerden Hamas
ezici zaferle çıktı ve tek başına hükümet kurdu.
Ancak İsrail`in varolma hakkını tanıması ve şiddeti
reddetmesi için baskı altında kalan Hamas`a yönelik uluslararası ambargo
uygulandı.
Amerika Birleşik Devletleri ve Avrupa Birliği, Hamas`ı
gerekçe göstererek, Filistin`e mali yardımları durdurunca, Hamas hükümeti kamu
çalışanlarının maaşlarını bile ödeyemez hale geldi.
Hamas`la El Fetih arasında tırmanan gerilim çatışmalara
dönüştü; bu çatışmalar kimi gözlemcilere göre, Filistin`i bir iç savaşın
eşiğine getirdi.
Geçen yılın mayıs ayında, tarafların üzerinde uzlaşabileceği
bir siyasi zemin olması için İsrail cezaevlerinde bulunan önde gelen El Fetih
ve Hamas`lı isimler, `cezaevi belgesi` olarak anılan bir bildirge
hazırlamıştı.
Direnişin 1967`de işgal edilen topraklarla sınırlı
tutulmasını ve İsrail`in üstü kapalı olarak tanınmasını öngören bildirgenin
başta yarattığı heyecana rağmen, bu belge de anlaşmazlıkları gidermeye yetmedi.
Hamas`ın belgenin bazı noktaları üzerindeki itirazları
karşısında Filistin lideri Mahmud Abbas, konuyu referanduma götüreceğini ilan
etti.
Bu amaçla Hamas`a tanınan süreler tekrar tekrar uzatıldı,
referandum kozu yerini erken genel seçime gitme tehdidine bıraktı, ancak Abbas
bu adımları hayata geçirme aşamasına gelmedi.

Yukarı
2007
`İç savaş` endişeleri nedeniyle devreye giren
Suudi Arabistan`ın aracılığıyla Mekke`de bir araya gelen Filistinli rakip
gruplar Hamas ve El Fetih`in ulusal birlik hükümeti kurulması üzerinde anlaşmaya
vardı.
Ancak İsmail Hanya başkanlığındaki hükümetin ömrü uzun
olmadı. El Fetih`le Hamas arasında yaşanan çatışmalar sonunda, haziran ayında
Hamas Gazze`nin kontrolünü ele geçirdi. Abbas hükümeti azletti. Hamas kontrolü
altındaki Gazze`de hükümet kurdu, Mahmud Abbas ise, Selam Feyyad başkanlığında
yalnızca Batı Şeria`yı kontrol edebilen bir hükümet kurdu.
Amerika Birleşik Devletleri Başkanı George Bush, temmuz ayı
ortasında İsraillilerle Filistinliler arasında barış görüşmelerinin yeniden
başlatılmasını tartışmak üzere uluslararası bir toplantı yapılması çağrısında
bulundu.
Filistin ile İsrail tarafları `konferansın sonuç
bildirgesi` konusunda uzlaşmakta zorlanınca toplantının yapılacağı yer ve
tarihin açıklanması son dakikaya kaldı. Amerikalı yetkililer, kasım ayı
ortasında konferansın 27 Kasım`da Annapolis kentinde düzenleneceğini açıkladı. (TK)

Beyaz Saray sözcüsü Gordon Johndroe, “Filistinlilerin bir seçim yapması gerek. Bu, terörizm ile İsrail’le barış ve güvenlik içinde yan yana yaşayacak bir Filistin devletinin kurulmasını sağlayacak siyasi çözüm arasında yapılacak bir seçim” dedi.

İsrail’in aşırı güç kullandığını düşünüp düşünmediği konusunda görüş açıklamayan Beyaz Saray Sözcüsü, “Kuşkusuz masum sivillerin hayatını kaybetmelerini istemeyiz. Ancak bunun (çatışmanın), bazı büyük kentlerde İsrailli vatandaşların ölmesi ve yaralanmasına yol açan, Gazze’den İsrail’e füze atılmasıyla başladığını düşünüyorum” diye konuştu.

Johndroe, öncelikle Hamas’ın roketlerle İsrail vatandaşlarını hedef almaktan vazgeçmesi gerektiğini söyledi.

Beyaz Saray sözcüsü Johndroe, çatışmalara rağmen ABD‘nin, İsrail ile Filistin arasında yıl sonuna kadar bir barış anlaşması yapılması amacını takip edeceğini bildirdi.

50 yıllık savaş ve barış çabaları
Ortadoğu’da, 1948 yılında İsrail’in kurulmasıyla başlayan 50 yıllık savaş, barış çabaları, ateşkes ve anlaşmalara rağmen dinmek bilmedi.

İsrail’in kurutulması
İsrail devletinin kurulması süreci, 1897′de Theodor Herzl’in İsviçre’de Birinci Dünya Siyonist Kongresi’ni toplamasıyla başladı. Başta İngiltere olmak üzere Batılı devletler, Filistin topraklarında bir İsrail devletinin kurulmasını destekledi.

29 Kasım 1947′de, BM, Filistin topraklarının yüzde 56′sının 650 bin kişilik Yahudi nüfusuna, yüzde 44′ünün ise 1 milyon 300 bin kişilik nüfusu bulunan Filistin’e verilmesini ve Kudüs’ü uluslararası statüye alan bir planı onayladı. İsrail devletinin kuruluşu, 14 Mayıs 1948 tarihinde ilan edildi.

Arap- İsrail savaşları
İsrail devletinin kurulmasından sonra, İsrail ile Araplar arasında 1956, 1967 ve 1973 yıllarında savaşlar çıktı.

1948: İsrail’in kurulmasının hemen ardından Mısır, Ürdün, Irak, Suriye ve Lübnan’dan gelen Arap kuvvetleri, Filistin’in Yahudilere verilmeyen güney ve doğu bölgelerini işgal etti ve Eski Kudüs’ü ele geçirdi. Şubat-Temmuz 1949 arasında çeşitli ateşkes anlaşmaları yapıldı.

1956-Süveyş Bunalımı: Mısır lideri Cemal Abdünnasır’ın Süveyş Kanalı’nı millileştirmesiyle başlayan bunalımı takiben, İsrail Sina Yarımadası’na girdi, 5 günde Gazze, Refah ve El Ariş’i ele geçirdi, kanalın doğusunu işgal etti. Aralık ayında BM gücü bölgeye yerleşti ve 1957′de İsrail çekildi.

1967-6 Gün Savaşları: Arap-İsrail güçleri 5-10 Haziran’da 3. kez savaştı. Araplar, Eski Kudüs, Sina, Gazze Şeridi’ni, Ürdün ırmağının batısında kalan ve Batı Şeria adı verilen Ürdün topraklarını, İsrail-Suriye sınırındaki Golan Tepeleri’ni kaybettiler.

1973: Yahudilerin kutsal günü Yom Kippur’a denk gelen 6 Ekim’de, Mısır Süveyş Kanalı, Suriye ise Golan Tepeleri üzerinden İsrail’e saldırdı. İsrail ve Mısır, önce ateşkes, ardından 1974′de barış anlaşması imzaladı. İsrail ile Suriye arasında da aynı yıl ateşkes sağlandı. Bölgeye BM barış gücü yerleştirildi.

1979-Camp David: İsrail’in 1979′da Sina Yarımadası’ndan çekilmeyi kabul ederek Mısır ile Camp David anlaşmasını imzalamasıyla bir Arap devletiyle ilk kez barış yapılmış oldu.

1980: İsrail, 1980′de Kudüs’ü başkenti ilan etti,

1982: İsrail, Filistin Kurtuluş Örgütü’nün (FKÖ) kamplarının bulunduğu Güney Lübnan’ı bombaladı ve işgale başladı. FKÖ, çokuluslu güçlerin denetiminde bölgeden ayrılırken, Filistinliler mülteci kamplarına gönderildi.

1987: İntifada olarak bilinen Filistinlilerin ayaklanması başladı, 1992′ye dek sürdü.

15 Kasım 1988: Cezayir’de toplanan Filistin Ulusal Konseyi, bağımsız Filistin devletini ilan etti.

Filistin yönetimi ve dinmeyen şiddet
Ortadoğu’da, İsrail’in kurulmasıyla başlayan 50 yıllık savaş, son 10 yılda çok sayıda barış müzakerelerine ve ateşkes girişimlerine tanık oldu.

Oslo ve Filistin özerk yönetimi
1993-Oslo Anlaşması: 13 Eylül’de İsrail ile Filistin Kurtuluş Örgütü (FKÖ), Gazze Şeridi ve Batı Şeria’nın bazı bölgelerinde Filistin’e özerklik tanıyan ilk geniş kapsamlı barış anlaşmasını Norveç’in başkenti Oslo’da imzaladı.

1991 yılında İspanya’nın başkenti Madrid’de başlatılan barış süreci, Oslo gizli görüşmeleri ve ABD hükümetinin katkılarıyla yaşama geçirildi.

14 Mayıs 1994: Özerklik anlaşmasının ayrıntılı planı, Mısır’ın başkenti Kahire’de imzalandı. Gazze kenti ile Batı Şeria’daki Eriha, ilk Filistin özerk bölgeleri oldu.

28 Eylül 1995: ABD’nin başkenti Washington’da, birçok yerleşim biriminin Filistin Özerk Yönetimi’ne (FÖY) devredildiği ikinci kapsamlı özerklik anlaşması imzalandı.

4 Kasım 1995: Aşırı milliyetçi genç bir Yahudi, Tel Aviv’deki barış mitinginde İşçi Partisi lideri, Başbakan İzak Rabin’i öldürdü.

Nobel Barış Ödülü’nü Rabin ve Filistin Devlet Başkanı Arafat ile birlikte paylaşan Şimon Peres Başbakan oldu.

Mart 1997: İsrail hükümetinin, üç semavi dince en kutsal mekan olan, Hz. Muhammed’in Mirac mucizesi mekanı Haremmüşşerif’i kapsayan Eski Kent’in yer aldığı Kudüs’ün Müslüman Arap ağırlıklı Doğu kesiminde, yeni yerleşim birimleri inşasına yeniden başlaması üzerine, Filistin Özerk Yönetimi, nihai kalıcı barış antlaşması yolunda yürütülmeye çalışılan müzakereleri askıya aldı.

WYE, Şarm El Şeyh anlaşmaları
23 Ekim 1998: İsrail ile Filistin liderleri, ABD-Washington yakınında, Maryland eyaletindeki Wye Plantation veya Wye River Anlaşması’nı imzalandı. Anlaşma, Batı Şeria’da uygulanmak üzere ‘geçici nitelikli’ barış için toprak verilmesini öngörüyordu.

4 Eylül 1999-Şarm El Şeyh: Dönemin İsrail Başbakanı Ehud Barak ile Arafat, barış müzakerelerini yeniden başlattı. 13 Eylül’e kadar tam kapsamlı nihai barış anlaşmasının hazırlanması ve 1 yıla kadar bu anlaşmanın imzalanması ilkesi kabul edildi. İsrail askerlerinin çekilme takvimi belirlendi, Filistin’e liman yapma hakkı tanındı.

İsrail ve Filistinli yetkililer, güvenlik sorunlarıyla ilgili bilgi değişimi konusunda işbirliği yapmayı kabul etti.

9 Mart 2000: Barak ve Arafat, Mısır’ın Kızıldeniz kıyısındaki sayfiye kenti Şarm El Şeyh’te buluştu, barış müzakereleri için yeni takvim belirlendi.

20 Temmuz 2000: Camp David’de ABD Başkanı Bill Clinton’ın gözetiminde Arafat ve Barak, 9 günlük kapalı maraton zirve yaptı. Anlaşma çıkmadı, ancak iki lider görüşmeleri sürdürme kararını koruduklarını söyledi.

İkinci intifada ve ateşkes planları
28 Eylül 2000-İkinci İntifada: İsrail muhalefetinin ‘asker ve siyaset şahini’ Şaron’un Kudüs’te Haremmüşşerif’i ziyaret etmesiyle, ikinci Filistin İntifadası patlak verdi.

17 Ekim 2000: Arafat ve Barak, ABD Başkanı Bill Clinton’ın arabuluculuğunda Mısır’da yapılan Şarm El Şeyh zirvesinde ateşkes kararı aldı, ancak karar uygulanamadı.

Kasım 2000: Şarm El Şeyh zirvesinde karara bağlanan Ortadoğu Araştırma Komisyonu, Clinton tarafından oluşturuldu. Amerikalı senatörGeorge Mitchell’in başkanlığını üstlendiği komisyonda, 9. Cumhurbaşkanı Süleyman Demirel, AB Yüksek Temsilcisi Javier Solana, eski Amerikalı senatör Warren Rudman ve Norveç Dışişleri Bakanı Torbjörn Jagland yer aldı.

23 Aralık 2000: Washington Potomac Nehri yanındaki Bollard Askeri Üssü’nde Filistin ve İsrail heyetleri arasında yapılan müzakere sonuçsuz kaldı. Başkan Clinton, Kudüs’ün doğu kesimi yönetiminin FÖY’de olmasını, bunun karşılığında Ürdün, Lübnan ve Suriye’deki 3,5 milyon Filistinli mültecinin vatanlarına dönüşünden feragat edilmesini içeren planı taraflara sundu.

27 Ocak 2001: Filistin ve İsraillilerin Mısır’ın Taba kentindeki maraton görüşmelerinin sonunda barış anlaşması imzalama çabaları boşa çıktı.

4 Mayıs 2001: ”Mitchell Komisyonu” olarak bilinen Ortadoğu Araştırma Komisyonu tarafından hazırlanan rapor, İsrail ve Filistinlilere sunuldu. Raporda, şiddetin tamamen sona erdirilmesi, yeni Yahudi yerleşim birimleri oluşturma projelerinin dondurulması ve barış görüşmelerinin yeniden başlaması tavsiye edildi.

13 Haziran 2001: Amerikan Merkezi Haberalma Teşkilatı (CIA) Başkanı George Tenet arabuluculuğunda taraflar ateşkes ilan etti, ancak bu da yürümedi.

26 Mart 2002: İkinci İntifada’nın başlamasından itibaren geçen 18 aylık sürede, çatışma ve saldırılarda Filistin tarafından 1238, İsrail tarafından 366 olmak üzere toplam 1604 kişi öldü. 28 Mart 2002: Beyrut’ta yapılan Arap Birliği zirvesinde Suudi Veliaht Prensi Abdullah, yeni Arap-İsrail barış planı sundu. Plan, başkenti Kudüs olan Filistin devletinin tanınması ve mültecilerin haklarının geri verilmesi karşılığında, İsrail ile Arap ülkeleri arasındaki ilişkilerin normalleştirilmesini öngörüyor.

29 Mart 2002: İsrail, Filistin lideri Arafat’ın 1994′te sürgünden dönüşünden beri en şiddetli saldırısını düzenleyerek, Filistin liderinin karargahının da bulunduğu Ramallah’a girdi ve Filistin yönetim birimlerini kuşattı. Arafat’ın karargahına da tank ateşi isabet etti. İsrail kabinesi Arafat’ı düşman ilan etti ve Arafat karargahında kuşatma altına alındı.

Nisan 2003: Arafat, bazı yetkilerini devrederek Mahmud Abbas’ı başbakan olarak atadı, ancak güvenlik güçlerinin denetimini vermeyi reddedince Abbas istifa etti.

4 Haziran 2003: Bush-Şaron-Abbas, yeni barış planını ele almak için Ürdün’deki zirveye katıldı.

29 Haziran 2003: Radikal dinci gruplar, geçici ateşkes ilan etti. İsrail, Gazze Şeridi’nden ve sonra da Beytüllahim’den çekildi.

10 Eylül 2003: Filistin’de başbakanlığa, Meclis Başkanı Ahmed Kurey getirildi.

11 Eylül: İsrail, Yaser Arafat’ı öldürmek için ilke kararı aldı.

8 Aralık 2003: İsrail’in inşa ettiği duvarın meşruiyeti konusu, Uluslararası Adalet Divanı’na taşındı. Adalet Divanı, İsrail’in ‘güvenlik duvarını’ uluslararası hukuka aykırı buldu.

2004: Filistin’de, İsrail’in saldırıları dışında, özellikle güvenlik birimleri arasında iç çatışmalar ve yolsuzlukla mücadele için reform tartışmaları öne çıktı.

6 Haziran 2004′te İsrail Başbakanı Ariel Şaron’un Gazze’den tek taraflı çekilme planını, İsrail kabinesi tarafından prensipte onaylandı.

Filistinli grupların eleştirdiği plan, 2005′in sonuna kadar Gazze Şeridi’ndeki 21, Batı Şeria’daki 4 Yahudi yerleşim birimini aşamalı olarak boşaltmayı öngörüyor.

Dick Cheney, İsrail’in harekattan önce Bush yönetiminden yetki ya da onay istemediğini ifade etti.

İsrail kara birlikleri ve tankları dün Gazze Şeridi’ne girmişti.

İsrail’in, Gazze’ye düzenlediği askeri harekata ilişkin Amerikan ordusuna bilgi verdiği belirtilmişti.

ABD Savunma Bakanlığı kaynakları, Amerikan Genelkurmay Başkanı Michael Mullen’a konuyla ilgili bilgiyi harekattan hemen önce İsrailli muhataplarıyla temasta olan üst düzey Amerikalı yetkililerin ulaştırdığını söylemişti.